نگاره «شهید» که سال ۱۳۵۷ توسط محمود فرشچیان ترسیم شده است، از اولین و بهترین نگارگریهای ملی است که در آن، شهید به تصویر کشیده شده است. این نگاره با ترکیببندی صعودی و دورانیاش، بهگونهای ترسیم شده که حس اوج گرفتن و عروج را القا میکند. از جهتی نیز، بهکارگیری و غالبشدن رنگهای آبی بهویژه آبی فیروزهای و لاجوردی، به تداعی حس معنویت، بیکرانگی و آرامشی که در نیمه بالایی تابلوست، کمک کرده است.
نگاره «شهید» یکی از اثرات بسیار عمیق و تکاندهنده استاد محمود فرشچیان است که در آن، مفاهیمی چون ایثار، عشق و پیوند میان زمین و آسمان با ظرافتی بینظیر به تصویر کشیده شده است.
در این اثر، فرشچیان به جای پرداختن به جنبههای بیرونی و جنگی شهادت، بر جنبههای معنوی و عرفانی آن تاکید دارد. در این نگاره، چهرهای که در حال گذار از دنیای مادی به دنیای ابدی است، با حالتی از آرامش و تسلیم به تصویر کشیده شده است؛ گویی در لحظه شهادت، پردهها کنار رفته و او حقیقت مطلق را مشاهده کرده است.
همانند بسیاری از آثار فرشچیان، نور در این تابلو نقش محوری دارد. نوری که از سوی الهی میتابد و چهره شهید را روشن میکند، نمادی از هدایت و پذیرش است. این اثر در ادامه سنت نگارگری ایرانی است، اما با نگاهی مدرن به مقوله «شهادت» در تاریخ معاصر ایران، توانسته است پیوندی میان هنر کلاسیک و مفاهیم اجتماعی- مذهبی امروز برقرار کند.
در واقع، این تابلو بیشتر از آنکه یک تصویر از مرگ باشد، تصویری از «تولد دوباره» و رسیدن به کمال است. فرشچیان در این اثر ثابت میکند که هنر میتواند پلی باشد برای درک مفاهیمی که در کلمات نمیگنجند. همچنین، در این اثر، فرشچیان گویی دوباره فضای «معراج» را ترسیم کرده است؛ دستان جوان شهید رو به آسمان است، آنچنان که انگار میخواهد در آغوش کسی قرار گیرد. خورشیدی درخشان او را در آغوش گرفته و جراحتهایش را تلطیف میبخشد. قطرات خون شهید هنوز بین آسمان و زمین پخش میشوند و از هر قطره خونی، لاله و گلی شکوفا میشود.
